O zabıtlar neden yok?

Kürt sorununa ilişkin tartışmaların yoğunlaştığı son dönemlerde, Meclis'te 'Kürtlere özerklik tanındığı' yolundaki iddialar da gündemdeki yerini koruyor. 'Kürtlere özerklik tanıyan' yasanın 10 Şubat 1922'de Meclis'te kabul edildiği belirtiliyor. Ancak Meclis zabıtlarında 9 ve 11 Şubat 1922 tarihli zabıtlar olmasına karşın 10 Şubat 1922 tarihli zabıtlara ulaşılamıyor. Muş Eski Milletvekili Mehmet Emin Sever, 1993'te Meclis Başkanlığı'na bu konuda yaptığı başvuruda herhangi bir sonuç elde edemediğini söyledi.

Meclis'te 10 Şubat 1922'de 'Kürtlere özerklik tanıyan' bir yasanın kabul edildiği kaydediliyor. Bu konudan Texas Üniversitesi Ortadoğu uzmanlarından Robert Olson'un 'Kürt Milliyetçiliği ve Şeyh Said' adlı kitabında ilk kez söz ettiğini görüyoruz. İngiliz Dışişleri Bakanlığı belgelerinden faydalanan Olson, dönemin İngiliz Yüksek Komiseri Horace Rumbold'un İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon'a gönderdiği raporu esas olarak Meclis'te 'Kürdistan'ın Özerkliği Yasası'nın kabul edildiğini yazıyor. Lord Curzon'a gönderilen raporda, 18 madelik yasanın Meclis'te 64'e karşı 373 oyla kabul edildiği kaydediliyor.

Olsun'un yayınladığı belgeye göre, söz konusu yasanın ilk maddesi ise şöyle: 'BMM (Büyük Millet Meclisi), Türk Milletinin medeniyetin gerekleri doğrultusunda ilerlemesini sağlamak amacıyla, Kürt milleti için kendi milli gelenekleriyle uyum içinde bir Özerk Yönetim kurmayı taahhüt eder.'

Bu arada söz konusu belge sadece İngiliz Dışişleri Bakanlığı arşivlerinde bulunmuyor. 'Fransız Belgeleriyle Sevr-Lozan-Musul Üçgeninde Kürdistan' adlı kitabında Kürt sorununu irdeleyen Tarihçi Hasan Yıldız da, Fransız Dışişleri Bakanlığı arşivlerinden faydalanarak 'Kürtlere özerklik tanıdığı' kaydedilen Meclis oturumundan söz ediyor.

Olsun ve Yıldız'ın İngiliz ve Fransız Dışileri arşivlerine dayandırarak verdikleri söz konusu Meclis oturumuna ilişkin herhangi bir Meclis zabıtına ulaşılmış değil. 1993'te Muş Milletvekili olan Mehmet Emin Sever, hem dedesi sayılan Cibranlı Halit Bey ve Şeyh Said'in durumuna ilişkin net bilgilere ulaşmak hem de Kürtlere özerklik tanındığına ilişkin zabıtlara ulaşmak için çeşitli girişimlerde bulunduğu söyledi. Ancak Sever, iki konuda da istediğini elde edemediğini belirtti. Sever, 10 Şubat 1922 tarihli zabıtlara ulaşmasının mümkün olamayacağının kendisine bildirildiğini kaydetti.

Öte taraftan 9 ve 11 Şubat 1922 tarihli zabıtlara ulaşıldığı halde 10 Şubat 1922 tarihli zabıtlara ulaşılmaması da dikkat çekiyor.

Hür: Özerklik yasasıyla ilgili 3 ihtimal var

Tarihçi Ayşe Hür, Meclis'te 10 Şubat 1922'de 'Kürtlere özerklik tanıyan' yasanın kabul edilip edilmediğinin net bir konu olmadığını söyledi. İngiliz tarihçi Robert Olson'un konuya ilişkin bir belge yayınlandığına dikkat çeken Hür, kendisinin de araştırma yaptığını, ancak herhangi bir bulguya ulaşamadığını belirtti. 9 ve 11 Şubat tarihlerine ait Meclis zabıtlarının bulunduğunu, ancak 10 Şubat tarihli zabıtların bulunmadığını kaydeden Hür, şu hususlara dikkat çekti: 10 Şubat'ta gizli bir oturum yapılmış olabilir ve zabıtlar gizlenmiş olabilir. Ya da böyle bir oturum hiç yapılmadı ve Türkiye, İngilizlerin baskılarını hafifletmek amacıyla böyle bir oturumun yapıldığını ve Kürtlere özerklik tanıyan yasanın kabul edildiğini belirtmiş olabilir. Bu durumda da gerçekte böyle bir yasa yok ve Türkiye İngilizleri yanıltmış olabilir. Hür ayrıca şu ihtimale de işaret ediyor: 10 Şubat Cuma gününe denk geliyor, söz konusu dönemde Cuma tatil sayılıp herhangi bir oturum yapılmamış olabilir. Öte yandan Hür, Mustafa Kemal Atatürk'ün İzmit Konuşması, El Cezire Komutanlığı'na gönderdiği telgraf gibi birçok yerde Kürtlere özerklik verilmesine ilişkin açıklamalarının bulunduğunu da hatırlattı. Hür, bu konuda Atatürk'ün yaptığı bir çok açıklama ile belgenin daha sonraki yıllarda sansürlendiğine de dikkat çekti.

Abdülselam GÜLSEVDİ